CASH CENTERS – WAT GEBEURT HIER EIGENLIJK
De afgelopen jaren is er een dossier ontstaan rond de zogenaamde cash centers. Wat begon als een strafzaak in Rotterdam, is uitgegroeid tot een keten van bestuursrechtelijke uitspraken, Woo-procedures en lopende hoger beroepen. Wie al die stukken naast elkaar legt, ziet geen losse incidenten, maar een patroon.
Dat patroon roept één centrale vraag op: hoe stevig is de basis waarop al deze beslissingen zijn genomen?
Alles begint bij het strafvonnis van de rechtbank Rotterdam van 2 maart 2023. In dat vonnis wordt geoordeeld dat een cash center geen kansspelautomaat is, maar wel een actieve schakel vormt in het faciliteren van illegaal gokken. Die conclusie is vervolgens leidend geworden. Niet alleen in het strafrecht, maar ook in het bestuursrecht en zelfs in procedures over openbaarmaking van informatie.
Tot zover lijkt het helder. Maar dan komen de getuigenverhoren in beeld.
In december 2021 zijn onder ede verschillende inspecteurs van de Kansspelautoriteit gehoord. Dat zijn geen anonieme bronnen, maar concrete namen en functies: Cornelis Roeleveld, coördinator fysiek toezicht, Jochem van den Brink, inspecteur, Rudy Sander van Dalen, digitaal specialist, en Peter Eerligh, analist op het gebied van online onderzoek.
Wat zij verklaren is van groot belang.
Roeleveld geeft aan dat het cash center geen kansspelautomaat is en dat betaaldiensten op zichzelf niet verboden zijn onder de Wet op de kansspelen. Hij geeft ook aan dat hij zelf niet betrokken was bij het online onderzoek naar de werking van de gokwebsite.
Van den Brink verklaart dat hij niet heeft onderzocht of spelers ook via andere betaalmethodes, zoals Visa, toegang konden krijgen tot Forzza. Van Dalen gaat nog een stap verder en zegt dat hij niet weet op basis waarvan de conclusie is getrokken dat deelname alleen via een cash center mogelijk was. Hij geeft expliciet aan dat alternatieve routes niet zijn onderzocht. Eerligh bevestigt dat hij heeft gewerkt met bestaande accounts en geen volledig breed onderzoek heeft gedaan naar alle mogelijke betaalroutes.
Deze verklaringen liggen er onder ede. Ze zijn concreet, herleidbaar en afkomstig van de mensen die het onderzoek namens de toezichthouder hebben uitgevoerd.
En toch gebeurt er daarna iets opvallends.
In het bestuursrecht wordt de lijn uit het strafvonnis vrijwel zonder uitzondering overgenomen. In zaken bij de rechtbank Noord-Holland, de rechtbank Amsterdam en uiteindelijk de Raad van State wordt telkens hetzelfde uitgangspunt gehanteerd: cash centers hebben illegaal gokken gefaciliteerd en dat rechtvaardigt ingrijpen, zoals het intrekken of weigeren van vergunningen.
In de zaak rond HVD Speelautomaten en Roozen wordt dat duidelijk. De exploitatievergunning wordt ingetrokken omdat sprake zou zijn van slecht levensgedrag. De rechtbank en later de Raad van State volgen de Kansspelautoriteit in haar standpunt dat met cash centers illegaal gokken is gefaciliteerd. De Afdeling bestuursrechtspraak zegt daarbij expliciet dat het niet haar taak is om de strafzaak opnieuw te beoordelen. Daarmee wordt de conclusie uit het strafrecht het vertrekpunt, zonder dat de onderliggende feiten opnieuw worden getoetst.
In de zaak rond ARB Automaten gebeurt hetzelfde. Ook daar wordt de strafrechtelijke veroordeling gebruikt als fundament voor het oordeel dat sprake is van slecht levensgedrag. De bestuursrechter toetst niet opnieuw hoe het systeem technisch werkte, maar gaat uit van wat eerder is vastgesteld.
In Haarlem wordt nog een extra stap gezet. Daar wordt duidelijk gemaakt dat faciliteren op zichzelf al voldoende kan zijn voor het oordeel “slecht levensgedrag”, zelfs als niet vaststaat dat het handelen strafbaar was. Dat betekent dat de lat in het bestuursrecht lager ligt dan in het strafrecht. Maar het betekent ook dat gedragingen zwaar kunnen worden aangerekend zonder dat de strafrechtelijke basis volledig vaststaat.
Parallel aan deze procedures lopen de Woo-verzoeken. Daar wordt gevraagd om inzicht in de interne afwegingen van de Kansspelautoriteit en de samenwerking met het Openbaar Ministerie, met name rond betaalproviders en de aanpak van illegaal gokken.
Wat daar opvalt is niet zozeer wat er wordt verstrekt, maar wat er niet wordt verstrekt. Documenten worden gedeeltelijk openbaar gemaakt, maar vaak zwaar gelakt. Namen van bedrijven worden verwijderd, inhoudelijke passages ontbreken en de motivering blijft beperkt. In meerdere besluiten wordt een beroep gedaan op belangen zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer of het voorkomen van onevenredige benadeling. Tegelijkertijd blijft de kernvraag onbeantwoord: hoe is het onderzoek naar de werking van cash centers precies uitgevoerd?
Daar komt nog iets bij. In procedures bij de rechtbank Overijssel zijn stukken door de Kansspelautoriteit aan de rechter overgelegd die niet aan de verzoeker worden verstrekt. Vertrouwelijke stukken, alleen bestemd voor de rechter. Dat is juridisch toegestaan, maar het roept wel vragen op. Zeker in een dossier waarin juist de feitelijke basis ter discussie staat.
Wat staat er in die stukken? Zijn het aanvullende analyses? Interne twijfels? Of bevestigen ze juist de lijn die al naar buiten is gebracht? Niemand buiten de rechtbank weet het.
Wat wel bekend is, is dat de Kansspelautoriteit haar standpunt consequent herhaalt. In correspondentie met de rechtbank wordt expliciet gesteld dat cash centers illegaal gokken hebben gefaciliteerd en daarom niet als neutrale betaaldienst kunnen worden gezien. Dat standpunt wordt ondersteund met verwijzingen naar eerdere uitspraken, met name die van de Raad van State.
Maar ook hier geldt: het is een herhaling van een conclusie, geen nieuw onderzoek.
Ondertussen loopt het hoger beroep in de strafzaak nog. Daar liggen juist de punten die in de getuigenverhoren naar voren kwamen opnieuw op tafel: de vraag of er andere betaalmogelijkheden waren, zoals Visa, de vraag of er meerdere routes waren om geld op de goksite te krijgen, en de vraag of er daadwerkelijk sprake was van een onlosmakelijke verbinding tussen het cash center en Forzza.
Als die aannames niet kloppen, raakt dat de kern van de eerdere conclusies.
En daar zit de spanning in dit dossier.
Aan de ene kant is er een keten van uitspraken die elkaar versterken. Strafrecht, bestuursrecht en toezicht wijzen in dezelfde richting. Aan de andere kant zijn er verklaringen van de eigen inspecteurs die laten zien dat het onderzoek naar de feitelijke werking van het systeem niet volledig is geweest.
Daartussen zit een gat.
En dat gat wordt niet kleiner door Woo-documenten waarin essentiële delen ontbreken, of door vertrouwelijke stukken die alleen de rechter mag zien.
Voor wie dit dossier van buitenaf bekijkt, blijft uiteindelijk één vraag over.
Waar is het volledige, onafhankelijke en controleerbare onderzoek dat aantoont dat cash centers de enige of doorslaggevende route waren om deel te nemen aan illegaal gokken?
Zolang die vraag niet helder en volledig wordt beantwoord, blijft de discussie bestaan. Niet alleen juridisch, maar ook maatschappelijk.
Want dit gaat niet alleen over cash centers. Het gaat over de manier waarop feiten worden vastgesteld, hoe conclusies worden overgenomen en hoe transparant een toezichthouder moet zijn wanneer ingrijpende beslissingen worden genomen.
En dan is de vraag die boven dit hele dossier hangt eigenlijk heel eenvoudig.
Mag het onderzoek worden gezien.
En als het er niet is, wie durft dat te zeggen.
