De Kansspelautoriteit nodigt uit voor inzage, maar zonder pen, zonder kopieën en zonder foto’s
Transparantie zonder pen
De Kansspelautoriteit heeft mij uitgenodigd. Ik mocht langskomen. Naar Den Haag. Om stukken in te zien. Het klinkt bijna alsof we in een normaal land leven.
En toen kwam de kleine lettertjes-cabaretact.
Ik mag de stukken inzien, maar ik krijg niets mee. Geen kopieën. Geen foto’s. Geen beeldopnames. En – hou je vast – ik mag ook geen aantekeningen maken. Geen pen. Geen papier. Niets. Ik moet dus netjes komen kijken, braaf knikken, en daarna weer vertrekken. Het idee is blijkbaar dat ik de inhoud opneem via osmose. Alsof ik een spons ben, geen mens.
Het is een nieuw genre transparantie: kijktransparantie. Zoals je in een museum naar een schilderij kijkt. Mooi hè. En dan naar huis. Alleen: in een museum is het de bedoeling dat je het onthoudt. Hier is het de bedoeling dat je het vergeet.
Want wat is “inzage” zonder notities? Dat is alsof je een accountant uitnodigt om je boekhouding te controleren, maar je hem verbiedt om cijfers op te schrijven. Of alsof je een arts vraagt of je tumor kwaadaardig is, maar je hem verbiedt om het dossier te openen. Je mag wel kijken, maar niet begrijpen. Je mag wel lezen, maar niet verwerken. Je mag wel aanwezig zijn, maar niet bestaan.
En toch gaat de Ksa straks keurig zeggen: “Zie je wel. Wij zijn transparant. Hij mocht alles inzien.” Dat is het mooie van deze methode. Het is transparantie die je kunt opvoeren als toneelstuk. De camera draait alleen bij de Ksa. De burger staat zonder pen in het decor.
Dat is precies waarom ik deze uitnodiging niet vertrouw. Niet omdat ik bang ben voor de waarheid, maar omdat ik vrees dat de waarheid weer wordt verpakt in zwart plakband en proceduretaal. Kom maar kijken, zeggen ze. Maar niet onthouden. Niet opschrijven. Niet bewijzen. Niet gebruiken.
En dan komt het mooiste: dit gaat over een Woo-zaak. Wet open overheid. Open overheid. Het heet niet “Wet open bezoekuur”. Het heet niet “Wet open kijken zonder pen”. Het heet Wet open overheid. Open betekent: je kunt controleren. Je kunt toetsen. Je kunt citeren. Je kunt aantonen wat er staat. Je kunt aantonen wat er niet staat. Je kunt aantonen wat er is weggelakt. Je kunt aantonen waarom dat onzin is.
De Ksa doet precies het omgekeerde. Zij maakt van openbaarheid een soort escaperoom. Je mag naar binnen, maar je komt er nooit met informatie uit.
En dat is niet zomaar een irritatiepuntje. Dit raakt de kern van rechtsbescherming. Als je bezwaar maakt, moet je kunnen onderbouwen waarom je het oneens bent. Als je niet mag noteren, hoe reageer je dan op een document van vijf pagina’s waarin de helft zwart is gemaakt en de andere helft vol staat met verwijzingen naar stukken die je niet mag meenemen? Dan krijg je een debat op basis van geheugen en gevoel. De overheid met dossier, jij met hersencellen. Dat heet geen gelijkheid van wapens. Dat heet een wedstrijd met één bokshandschoen.
Het is ook een handige truc. Vorige week een uitspraak: “geen spoedeisend belang, want de Ksa publiceert toch niet.” Prima. En nu dus: “kom maar inzage doen.” Daarmee kan de Ksa twee dingen tegelijk: naar de rechter zeggen dat ze meewerken, en naar mij zeggen dat ik niet moet zeuren. Alleen: meewerken is iets anders dan je laten kijken naar een map waar je niets mee mag.
Ik zie de dinsdag al voor me. Een nette tafel. Een map. Een vriendelijke glimlach. En een stapel documenten waar de belangrijkste zinnen zijn veranderd in een zebra. Dan komt er een zin als: “In overleg met … is besloten dat …” En dan is het “…” drie keer zwart. Net voldoende om te zien dat er iets staat. Net onvoldoende om te weten wat.
En dan gaan we weer naar huis. Zonder inventarislijst, zonder kopie, zonder foto, zonder aantekening. Met de mededeling: “U heeft inzage gehad.” En als je later zegt dat het een farce was, dan zegt de Ksa: “Nee hoor, kijk maar, we hebben hem uitgenodigd.”
Dus ja. Ik ga dinsdag. Natuurlijk ga ik. Want als ik niet ga, zegt de Ksa dat ik mijn kans heb laten lopen. Maar ik ga met één vraag die ik hardop zal stellen: als dit open overheid heet, waarom voelt het dan als kijken door een sleutelgat?
Wordt vervolgd. Dinsdag 12 mei. Den Haag. Ik neem geen pen mee. Dat mag niet. Ik neem wel mijn geheugen mee. En mijn wantrouwen. Dat is gelukkig nog niet verboden.
Oh ja Er is net een kalfje geboren op mijn kleine boerderijtje . Naam: Openbaarheid. Achternaam: Niet Toegestaan.
